الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )

264

أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )

جناب مظفر مىگويد : به نظر ما جمع و مفرد محلى به لام يا مضاف ، در صورتى كه فرد يا افراد معهودى از آن اراده نشده باشد ، افاده مىكنند عموميت و شمول را ؛ با اين تفاوت كه عموميت در جمع محلى به الف و لام ، بالوضع است به دليل تبادر ؛ يعنى واضع ، هيئت جمع با ال را براى دلالت بر عموم و شمول وضع كرده است . اما در مفرد محلى به لام ، اين عموميت از راه اطلاق و مقدمات حكمت است و تفاوت ديگرى با يكديگر ندارند . و قد توهم : بعض از علما ( كه ظاهرا خطيب قزوينى ، در « تلخيص المفتاح ، بحث مسند اليه » باشد ) خواسته‌اند فرق ديگرى هم بين عموم جمع و عموم مفرد بگذارند و آن فرق اين است كه گفته‌اند : عموم جمع عبارت است از : كل جماعة جماعة . يعنى اگر گفت : اكرم العلماء ، مكلف بايد در هربارى ، جماعتى از علما را كه حد اقل سه نفر باشند يا دو نفر ، اكرام نمايد تا يك امتثال صدق كند . و اگر در هر مرتبه يك نفر را اكرام نمود ، امتثال حاصل نمىشود و معناى اكرم العلماء اين است كه : اكرم كل جماعة جماعة من العلماء ، نظير عموم تثنيه كه اگر مولى گفت : اكرم كل عالمين ، معنايش اين است كه : اكرم كل اثنين اثنين من العلماء . پس اگر يك نفر را اكرام كرد ، امتثال نكرده و بايد دو نفر را اكرام كند ، به خلاف عموم مفرد كه به معناى كل فردفرد است . منشأ اين توهم : گفته‌اند : ما بايد معناى مفرد و تثنيه و جمع را ( كه مدخول ادات عموم واقع مىشوند ) حساب كنيم : مفرد بر يك فرد دلالت مىكند . تثنيه ، بدون ادات عموم ، بر دو فرد دلالت مىكند . جمع ، دلالت بر جماعت و گروه مىكند كه حد اقل 2 يا 3 نفر به بالا باشد . آن‌گاه ، ادات عموم هم كارى كه مىكند ، اين است كه : افاده مىكند عموميت مدخول خودش را . پس اگر مدخولش مفرد باشد ( مثل : اكرم كل عالم ) كل افاده مىكند عموميت را به لحاظ كل فردفرد . و اگر مدخولش تثنيه باشد ( مثل : اكرم كل عالمين )